Fallande næringsinntekt for haugalandsbøndene

Årsaka til at inntekta stagnerer i 2009 todelt. For det første har veksten i dei store volumproduksjonane (gris og mjølk) flata ut og gått noko ned - spesielt gjeld dette svinenæringa. Vidare blir òg skattbar næringsinntekt redusert av auka avskrivingar. Dette igjen har to grunnar, auka investeringar i jordbruket og endring i avskrivingsreglane i 2009, skriv økonomirådgjevar Andreas Lundegård i rapporten «Inntekstsutvikling Haugalandsjordbruket 2009».

(Saka held fram under bilete.)

Økonomirådgjevar Andreas Lundegård står bak rapporten. Foto: Privat

OMFATTANDE OMSTILLING

Rekneskapsfirmaet har i tidlegare rapportar vist at landbruket i Nord-Rogaland og Sunnhordland har vore, og framleis er, inne i ei omfattande omstilling. Teknologiske endringar og kostnadsnivå gjer at ein går mot større einingar, og at det blir produsert større volum på kvar enkelt gard.
Volumauken på gardsbruka var mykje av grunnen til den merkbare inntektsveksten ein såg førre året (2008). Likeeins blir utslaga forholdsvis store andre vegen når ein ser at innteninga flatar ut eller går ned.
I rapporten heiter det også at kostnadsveksten er mykje av grunnen til at ein ser nedgang i dei store volumproduksjonane. Det er i stor grad auke i innsatsfaktorar som kraftfôr, gjødsel som spelar inn. 

SJÅ MIDDELTAL FOR GARDSREKNESKAPA, FLEIRE TABELLAR OG MEIR STATISTIKK HJÅ TVEIT REGNSKAP.

ENDRING I PRIS

Inntektsnedgangen kan i liten grad tilskrivast endringar i pris. Utbetalingsprisane til bonden har vore litt varierande etter kva produksjon ein ser på, men for næringa totalt sett har prisane vore stabile eller svakt stigande. Enkelte ville nok trudd at ein hadde sett større vekst i utbetalingsprisane - dette av di det har vore politisk bestemt gjennom jordbruksavtalen at prisane skal opp for å styrkja lønsemda i næringa. At denne tiltenkte prisveksten ikkje fullt ut har nådd bonden skuldast noko at varemottakarane ikkje har greidd å ta ut i marknaden den prisauken som var tiltenkt.

- Historia har òg vist at konjunkturane i samfunnet spelar inn på forbruksmønsteret i befolkninga. Sjølv om ein i Noreg ikkje har hatt noko «reell finanskrise» har nok den psykologiske effekten slått inn i forbruksvanane til folk, skriv Lundegård. 

(Saka held fram under illustrasjonen.)

(Illustrasjon: Tveit Regnskap)

FLATAR UT I SVINENÆRINGA

Det er i svinenæringa ein har sett at inntekta flatar mest ut, og hjå enkelte gått merkbart ned. Næringa har vore gjennom 2-3 år med stabil marknad, og i eit historisk perspektiv av den betre sorten. At no lønsemda flatar ut og går noko ned er naturleg ettersom lønsemda historisk sett går i bølgjer, noko som òg har gjeve ein eigen økonomisk teori; «svinesyklusen». Men årsaka til nedgangen denne gongen er ikkje den vante, med markant overproduksjon og påfølgjande prispress. Grunngjevinga ligg meir i kostnadsvekst på kraftfôr og andre innsatsfaktorar. Dette gir grunn til bekymring, då konsekvensane vil bli endå større visst ein skulle gå inn i ein overproduksjonsperiode i tillegg. Utbetalingspris på grisekjøt var om lag uendra i høve fjoråret.

SJÅ STATISTIKK FOR DEKNINGSBIDRAG FOR ULIKE TYPAR PRODUKSJONAR HJÅ TVEIT REGNSKAP.

LYSARE FOR MJØLK

Hjå mjølkebonden såg situasjonen noko lysare ut, utbetalingsprisen aukar med 10-12 øre pr. liter. Noko som isolert sett tilsvarer ein inntektsvekst på kr 15600 hjå ein snitt mjølkeprodusent, som leverer om lag 130 tonn mjølk. Men diverre går veksten med til å dekke auka kostnader i produksjonen. Auke i kraftfôrpris spelar her òg inn, i tillegg til ein turbulent gjødselmarknad (både nasjonalt og internasjonalt).

(Saka held fram under bilete.)

Utbetalingsprisen for mjølk gir ein inntektsvekst på 15.600 kroner. Foto: Camilla Mellemstrand.

Auka produksjon kompenserer i stor grad den nedgang ein ser i lønsemd (dekningsbidrag). Produksjonsauken ein ser på gardsbruka skuldast i hovudsak leige av andre produsentar si mjølkekvote, i tillegg til 3 % generell auke i kvotane for 2009. Skal ein døma etter statistikken ser det ut til at bøndene dei seinare åra har vald å leige framfor å kjøpe kvote - snitt kjøp pr. bruk har dei tre siste åra stabilisert seg på om lag halvdelen sett i høve til 2005/2006, heiter det i rapporten.
Storfekjøtprisen hadde ei positiv utvikling, og enda opp med ei auke på om lag tre kroner per kg. Dette tilsvarar ei inntektsauke på om lag 15000 kr for eit kombinasjonsbruk med kjøt og mjølk.

KVILEÅR FOR SAU

Sauenæringa har hatt eit etterlengta løft i inntekt dei seinare åra, og 2009 ser ut til å ha vore eit kvileår. Utbetalingsprisen til bonden gjekk ned om lag 50 øre per kg. Noko som er eit avvik frå den prisauken som låg inne i jordbruksavtalen 2009/2010. Vidare auka overføringane frå staten med om lag 12.000 kr pr. bruk i snitt.

(Saka held fram under illustrasjonen.)

(Illustrasjon: Tveit Regnskap)

Investeringsviljen kan i mange tilfelle brukast som eit bilete på kva framtidstru brukarane har. Skal ein dømme ut frå talmaterialet er framtidstrua god, sjølv om inntektsveksten butta noko i 2009. Både maskinbransjen og bygg/anlegg har nytt godt av investeringsviljen. I snitt investerer haugalandsbonden for 140.000 kroner i maskinar og 129.000 kroner i bygningar kvart år. Dette er meir enn ei dobling på 5 år, frå 2005. Ein del av veksten i investeringar i bygningar kan nok òg tilskrivast staten si investeringspakke i samband med finanskrisa, som òg jordbruket fekk ta del i gjennom midlar frå Innovasjon Norge.

LÅGARE RENTE

 Finanskrisa har ikkje berre ført elende med seg. Den har òg resultert i eit historisk lågt rentenivå. På lik linje med hushaldningane og anna næringsliv har landbruket òg nytt godt av dette. Rentekostnad per bruk gjekk ned med snautt 21.000 kr.

- Sjølv om jordbruksinntekta flatar noko ut held familieinntekta i jordbruket i stor grad tritt med andre grupper i samfunnet. Inntekt utanom bruket auka med om lag 16.000 kroner per bruk, skriv Andreas Lundegård i rapporten «Inntekstsutvikling Haugalandsjordbruket 2009».