Annonse
Annonse
Annonse
Annonse

Shiip har kontroll på sauene

GJESDAL: Sauebonde Bjørn Høyland var overtydd om at satellittkommunikasjon var tingen for å overvake sauer på beite, men det var ny internetteknologi som knakk koden.

Tovegskommunikasjon: Sporaren sauen har om halsen, sender posisjonen sin kvar 20. time eller når sauen ikkje har rørt på seg på ei stund. Du kan også be om posisjonen til enkeltdyr og få posisjonen der og da.

I nærare ti år har 60-åringen spekulert på korleis ny teknologi kan hjelpe sauebønder å følgje med på kvar sauene er på beite, og korleis dyra har det. Dei fire-fem siste åra har han jobba systematisk saman med Nortrace, eit lite firma på Jæren som er ekspertar på sporing, for å finne ein teknologi som både er til å stole på og rimeleg nok til at han er interessant for andre sauebønder.

– Eg hadde veldig tru på satellittkommunikasjon, men la det på hylla då me ikkje klarte å få ned einingskostnadene. I mitt hovud må ein ha sporingsmodulen på alle mordyr, og då blei det for dyrt, seier Bjørn Høyland.

TINGA SITT INTERNETT

Men sauebonden nekta å gi seg, og kasta seg i staden over GSM-teknologi. Heller ikkje med den tekno­logien greidde han å løyse dei tekniske utfordringane til ein akseptabel pris. Den tekniske løysinga kom først då han leste om Telia sitt konsept for Smart landbruk. Dei brukte NarrowBand IoT til vatning og tente på Høyland si interesse for å bruke teknologien til sporing av sauer. Resultatet heiter Shiip og spelar eigentleg meir på det engelske ordet «to ship» enn på «sheep».

– Då me kom i kontakt med Telia, byrja ballen fort å rulle. Dei har lytta til mine ønskje og utvikla ein sporingsmodul som me nå er klare til å sette i produksjon.

Teknologien bak Shiip heiter NarrowBand IoT, som teknologar skildrar som det neste teknologiske internettspranget. IoT er ei forkorting for Internett of Things, eller tinga sitt internett på norsk. Det er ikkje lenger berre menneske som skal vere på nett og kommunisere med kvarandre. Me brukar også nettet til å overvake, kontrollere og styre ting, og ting kommuniserer med kvarandre i eit nettverk.

SMALSPORA SIGNAL

Kort fortalt vil det seie at eit nettverk av identi­fiserbare gjenstandar, er utstyrt med elektronikk, programvare, sensorar, aktuatorar og nettverk, som gjer gjenstandane i stand til å kople seg til kvarandre og utveksle data. I dette tilfellet heng det ein slik sporar på halsbandet til sauen som er på beite.

Sporarane kommuniserer med ein teknologi som er meir smalspora enn smarttelefonen sin 4G-teknologi. Signala går ikkje like raskt, men dei går til gjengjeld lengre og fungerer mykje betre i kupert terreng.

– Tidlegare har kommunikasjonen vore ei utfordring, men det har Telia greitt å løyse, slik at han fungerer veldig godt nå. Det er ikkje slik at det må vere god mobildekning på fjellet eller heia for at denne teknologien skal fungere, fortel Høyland.

TOVEGSKOMMUNIKASJON

Firmaet, Norsk Landbruks Teknikk AS, samarbeider med Telia, som vil byggje ut NarrowBand over heile landet i løpet av 2018 og starten av 2019. Høyland fortel at Telia er svært positive til å byggje nye master i område der det viser seg at dekninga er for dårleg.

I vanleg drift gir sendaren på halsbandet frå seg eit signal til basen kvar 20. time, og bonden får då den nøyaktige posisjonen på kvar dyret er på beite. Dersom dyret sluttar å vandre, vil det etter ei tid bli sendt eit varsel til mottakaren. Årsaka kan vere at dyret har gått seg fast, at det er skadd eller er tatt av rovdyr. Poenget er at bonden får ein nøyaktig posisjon og slepp å gå rundt og leite. I tillegg til automatisk oppdatering og varsling har systemet tovegskommunikasjon.

– Dersom eg skal på tilsyn eller sanke dyra, kan eg be om å få posisjonen til kvart enkelt dyr akkurat der og da, fortel Høyland.

VELLYKKA PRØVESESONG

I sommar har tusen sauer blitt spora med Shiip i Lyseheiene i Ryfylke. Etter litt innkjøringsproblem fungerte systemet godt. Eit problem som umiddelbart dukka opp, var at maskinane sleit med å behandle all informasjonen som blei samla inn. Det problemet blei løyst. Eit anna teknisk problem som blei oppdaga, var at rekkevidda til NarrowBand-sendaren var fabrikkinnstilt på ei rekkevidde på 10 kilometer. Det visste alle var for lite.

«Tidlegare har kommunikasjonen vore ei utfordring, men det har Telia greitt å løyse, slik at han fungerer veldig godt nå.»

Annonse

– Då me oppdaga det, blei rekkevidda justert opp til 35 kilometer, som er maksimalt. Etter det fungerte sporinga som tenkt, seier han.

Det spesielle med NarrowBand-teknologien er at han berre brukar straum når han sender eller tar imot signal. Det gjer batterilevetida svært lang. I marknadsføringa lovar Shiip at batteriet skal halde mellom fem og ti år. Brukt til andre formål, opererer produsentar med at batteriet skal leve i 10-12 år.

– Batteriet skal ikkje ladast mellom sesongane, og det er ein indikator som viser kor mykje batteri­kapasitet det er igjen. Det som er sikkert, er at det vil skje ei stor utvikling i teknologien i åra som kjem, så kanskje varar batteria heile levetida til produktet.

SKIFTAR ANTENNE

I løpet av testsesongen har produsenten av sporingsteknologien, Westcontrol, testa fleire ulike antenner, og funne fram til ei antenne som er betre enn ho som blei brukt i testversjonen. Produksjonen vil bli sett i gong på nyåret, og i starten av november hadde Høyland fått inn bestillingar på rundt 15 000 sporingseiningar.

– Det store spørsmålet nå er kor mange me skal bestille. Me kjem til å vere forsiktige og byggje stein på stein, seier han.

Planen er å selje Shiip gjennom eigen nettbutikk og ikkje knyte til seg forhandlarar, men Høyland leverer ikkje før han har forsikra seg om at Telia har NarrowBand-dekning i det aktuelle området. Bestillingar og utskiping går frå produsenten Westcontrol. Prisen er 750 kroner per eining, og i tillegg kjem det eit abonnement med fri datatrafikk som kostar 99 kroner i året.

– Målet har heile vegen vore å få ned prisen per sporar til 500 kroner. Det har me ikkje klart, i alle fall ikkje ennå, men interessa for Shiip har vore der likevel. Me har fått bestillingar på alt frå tre til 500 sporarar, men mange har bestilt 10, 15, 20 stykk for å prøve om det fungerer. Me har også bestilling frå folk som vil bruke Shiip på storfe, og også frå reinnæringa har det vore interesse.

JUNGELTELEGRAFEN SKAL SELJE

Å gå frå å vere gründer til å bli forretningsmann, kan vere ei krevjande øving. Høyland er først og fremst bonde med både sauer, ammekyr og gris på garden på Lye i Gjesdal. I tillegg til tradisjonell marknads­føring og demonstrasjon på landbruksmesser stolar han på at ryktet vil spreie seg i næringa.

– Me håpar på hjelp frå jungeltelegrafen. At folk som prøver dette, snakkar godt om oss. Derfor er det heilt avgjerande for oss at kvaliteten er god, og at systemet verkar som det skal. Me kunne nok ha produsert billegare i Kina, men fordi me vil vere sikre på kvaliteten, er alt laga i Noreg, seier Høyland.

At det allereie er bestilt 15 000 sporarar, vitnar om stor teknologiinteresse, men Høyland er også klar over at det finst bønder med sperrer når det gjeld å ta i bruk ny teknologi. Dei vil han overlate til andre bønder å overbevise.

– Teknologien er veldig intuitiv. Me har lagt stor vekt på at han skal vere brukarvennleg, og med brukarar som ambassadørar, trur eg at det er mogleg å overbevise dei som har teknosperre, om at dei bør prøve.

Neste artikkel

Strategier for overlevelse i tørkeåret